Czy osoby z paraliżem znów będą mogły chodzić? Naukowcy przywrócili wzrost nerwów i częściową sprawność ruchową u myszy
Evidence review & editorial synthesis
Wyobraź sobie, że po poważnym urazie rdzenia kręgowego tracisz zdolność chodzenia, a pewnego dnia otrzymujesz terapię, która pomaga uszkodzonym nerwom ponownie rosnąć i przywraca część sprawności ruchowej, którą uznano za bezpowrotnie utraconą.
Dla milionów osób dotkniętych urazami rdzenia kręgowego to wciąż niezwykła nadzieja, a nie dostępna metoda leczenia. Nowe badanie daje jednak ważny wgląd w to, jak taka przyszłość mogłaby stać się możliwa.
W badaniu opublikowanym w listopadzie 2026 w czasopiśmie The EMBO Journal naukowcy zidentyfikowali dwa regulatory molekularne, które pobudzały regenerację uszkodzonych włókien nerwowych u dorosłych myszy. Po ciężkim, eksperymentalnie wywołanym urazie rdzenia kręgowego u leczonych zwierząt zaobserwowano ponowny wzrost nerwów poza miejscem urazu oraz mierzalną poprawę sprawności ruchowej i siły mięśni.
Myszy nie odzyskały normalnej zdolności chodzenia. Mimo to wyniki odnoszą się do jednej z głównych przeszkód w leczeniu paraliżu: niezwykle trudnego zadania, jakim jest pobudzenie uszkodzonych komórek nerwowych dorosłego ośrodkowego układu nerwowego do ponownego wzrostu.
Dlaczego tak trudno odwrócić skutki paraliżu
Mózg kontroluje ruchy dowolne, przesyłając sygnały szlakami nerwowymi biegnącymi w dół do rdzenia kręgowego.
Jednym z najważniejszych jest droga korowo-rdzeniowa, która przenosi sygnały z kory ruchowej mózgu do obwodów rdzeniowych biorących udział w ruchu.
Gdy ciężki uraz rdzenia kręgowego przerywa te połączenia, sygnały z mózgu nie mogą już docierać do mięśni zwykłymi drogami.
Problem nie polega wyłącznie na uszkodzeniu włókien nerwowych. W przeciwieństwie do wielu innych tkanek neurony dorosłego mózgu i rdzenia kręgowego mają na ogół bardzo ograniczoną zdolność do regenerowania długich, przerwanych połączeń.
We wczesnym okresie rozwoju rosnące komórki nerwowe dysponują silnymi programami biologicznymi, które pozwalają ich aksonom pokonywać znaczne odległości i tworzyć połączenia z innymi komórkami.
W miarę dojrzewania układu nerwowego znaczna część tego aparatu wzrostowego staje się mniej dostępna. Dorosłe neurony są wysoce wyspecjalizowane pod kątem stabilnej komunikacji, ale znacznie mniej zdolne do odbudowy zniszczonych szlaków.
Dlatego naukowcy od dziesięcioleci próbują ustalić, czy uśpione programy wzrostu można w jakiś sposób ponownie włączyć.
Nowe badanie wskazuje dwa potencjalnie ważne przełączniki.
Naukowcy ponownie uruchomili mechanizmy wzrostu komórek nerwowych
Badacze zidentyfikowali dwa czynniki transkrypcyjne o nazwach NR2F1 i NR2F6.
Czynniki transkrypcyjne pomagają regulować, które geny są aktywne w komórce. Zmieniając te instrukcje regulacyjne, naukowcy mogą wpływać na zachowanie komórek.
Zespół odkrył, że NR2F1 i NR2F6 normalnie oddziałują z regulatorowymi regionami DNA zaangażowanymi w rozwój neuronów, ale ich aktywność w tych regionach spada wraz z dojrzewaniem neuronów.
Następnie badacze użyli wektorów wirusowych, aby zwiększyć ekspresję każdego z tych czynników w neuronach kory ruchowej dorosłych myszy.
Wyniki po eksperymentalnym uszkodzeniu drogi korowo-rdzeniowej były uderzające.
Oba czynniki transkrypcyjne pobudzały wzrost włókien nerwowych. W modelu ciężkiego zmiażdżenia piersiowego odcinka rdzenia kręgowego nowe aksony drogi korowo-rdzeniowej rosły poza uszkodzony obszar.
W przypadku NR2F1 wykryto statystycznie istotny wzrost liczby regenerujących się włókien w odległości do 1,5 milimetra od miejsca uszkodzenia. NR2F6 również pobudzał regenerację, choć jego działanie było mniej rozległe przy największej zmierzonej odległości.
Mogą się to wydawać niewielkie odległości. W przypadku uszkodzonego rdzenia kręgowego pobudzenie do wzrostu dojrzałych włókien nerwowych poza obszar ciężkiego urazu jest jednak ważnym osiągnięciem biologicznym.
Badacze odkryli również, że oba czynniki działały za pośrednictwem odrębnych mechanizmów molekularnych.
NR2F1 ponownie aktywował programy związane z przebudową chromatyny oraz strukturami komórkowymi niezbędnymi do wzrostu. NR2F6 posunął się dalej, reorganizując niektóre elementy trójwymiarowej architektury genomu komórki, dzięki czemu rozwojowe regiony regulatorowe mogły ponownie stać się aktywne.
W praktyce badacze znaleźli sposoby, by przywrócić dojrzałym komórkom nerwowym część zdolności wzrostowych, które zwykle mają znacznie wcześniej w życiu.
Najbardziej obiecujący wynik: poprawa sprawności ruchowej
Obserwowanie regenerujących się uszkodzonych nerwów pod mikroskopem robi wrażenie. Dla osoby żyjącej z paraliżem najważniejsze pytanie jest jednak znacznie prostsze.
Czy odzyskany wzrost nerwów może rzeczywiście pomóc przywrócić sprawność ruchową?
W tym badaniu naukowcy znaleźli zachęcające dowody na to, że może tak być.
Po ciężkim urazie rdzenia kręgowego monitorowali ruchy tylnych kończyn myszy, sprawdzając, jak zwierzęta poruszają nogami podczas próby przejścia po poziomej drabince.
U nieleczonych myszy po urazie obserwowano poważne zaburzenia wzorców ruchowych.
U zwierząt, którym podano NR2F1 lub NR2F6, poprawiło się kilka ważnych aspektów kontroli tylnych kończyn.
Ich nogi odzyskały skuteczniejszy ruch do tyłu i unoszenie w górę. W szczególności zwierzęta lepiej podnosiły stopy, zamiast jedynie ciągnąć je po powierzchni.
W porównaniu z grupą kontrolną po urazie leczone zwierzęta wykazywały również poprawę pomiarów unoszenia bioder i większą siłę chwytu.
Co ważne, powrót sprawności był niepełny. Myszy nadal miały trudności z ruchem nogi do przodu, niezbędnym do wykonania normalnego kroku, a ich wzorce chodu nie zostały w pełni przywrócone.
Mimo to połączenie widocznej regeneracji włókien nerwowych i częściowego powrotu funkcji sprawia, że wyniki są bardziej przekonujące niż sama laboratoryjna obserwacja wzrostu nerwów.
Sugeruje to, że zmiana wewnętrznych programów wzrostu dojrzałych neuronów może pomóc w zwalczaniu zarówno biologicznych skutków urazu, jak i niektórych konsekwencji funkcjonalnych.
Czy te odkrycia mogą kiedyś pomóc ludziom znów chodzić?
Długoterminowe konsekwencje są znaczące.
Wyobraźmy sobie przyszłość, w której osoba z ciężkim urazem rdzenia kręgowego otrzymuje terapię pobudzającą uszkodzone włókna nerwowe do odrastania i ponownego łączenia się z odpowiednimi obwodami rdzeniowymi.
W połączeniu z rehabilitacją, stymulacją elektryczną lub innymi strategiami naprawy takie podejście mogłoby pewnego dnia pomóc przywrócić ruchy, które wcześniej wydawały się utracone na zawsze.
Dla osoby z poważnym paraliżem nawet częściowy powrót sprawności mógłby odmienić życie.
Odzyskanie wystarczającej kontroli nad nogami, by ułatwić stanie, przesiadanie się z wózka inwalidzkiego lub stawianie kroków z podparciem, mogłoby znacząco poprawić codzienne życie. Gdyby kiedykolwiek udało się osiągnąć większy powrót sprawności, niektórzy pacjenci mogliby znów chodzić.
To przyszłe możliwości, a nie wyniki wykazane u ludzi. Odrastanie włókna nerwowego to tylko część wyzwania. Włókno musi również dotrzeć do odpowiedniego miejsca, utworzyć użyteczne połączenia i uczestniczyć w skoordynowanym ruchu.
Nowe wyniki są szczególnie istotne, ponieważ badacze skupili się na podstawowym ograniczeniu biologicznym, zamiast jedynie kompensować utratę sprawności ruchowej.
Należy jednak zaznaczyć, że doświadczenia na myszach różnią się od terapii istniejącego paraliżu: badacze zastosowali interwencję genetyczną siedem dni przed wywołaniem urazów rdzenia kręgowego. Nie wykazali jeszcze, że podanie jej po urazie przynosi takie same korzyści.
W eksperymentach oceniających sprawność funkcjonalną uczestniczyła również stosunkowo niewielka liczba zwierząt, a długoterminowe bezpieczeństwo ingerowania w te szlaki regulacji genów pozostaje nieznane. Badanie stanowi więc wczesny postęp przedkliniczny, a nie dowód na to, że skuteczna terapia dla ludzi jest bliska.
Mimo to badanie wskazuje nowe cele molekularne i pokazuje, że dojrzałe neurony drogi korowo-rdzeniowej zachowują zdolność do regeneracji, którą można eksperymentalnie ponownie aktywować.
Dla dziedziny od dawna ograniczanej przez niezdolność układu nerwowego do samodzielnej naprawy uszkodzonych połączeń jest to ważny krok.
Najważniejsza jest możliwość nie tylko ponownego pobudzenia wzrostu uszkodzonych nerwów, lecz także wykorzystania tego wzrostu, by pomóc ludziom odzyskać ruch, samodzielność i możliwości, które odebrał im paraliż.
Odnośniki naukowe i dalsza lektura
- Badanie główne: “Nuclear receptor transcription factors promote axon regeneration in the adult corticospinal tract.” (Sahu Y, et al. The EMBO Journal. Opublikowano 17 listopada 2026. DOI: 10.1038/s44318-026-00957-z. PMID: 43045873.)
- Powiązane badania nad regeneracją nerwów: “Promotion of corticospinal tract growth by KLF6 requires an injury stimulus and occurs within four weeks of treatment.” (Badania przedkliniczne nad czynnikami transkrypcyjnymi związanymi ze wzrostem i plastycznością drogi korowo-rdzeniowej.)
- Dowody przeciwne i kontekst: “Chronic activation of corticospinal tract neurons after pyramidotomy injury enhances neither behavioral recovery nor axonal sprouting.” (Experimental Neurology. 2026. Badanie przedkliniczne.)
- Badania nad naprawą rdzenia kręgowego: “Combinatorial Approaches to Restore Corticospinal Function after Spinal Cord Injury.” (eNeuro. 2025. Badania eksperymentalne nad strategiami naprawy drogi korowo-rdzeniowej.)
Zastrzeżenie: Ten artykuł ma wyłącznie charakter informacyjny i nie stanowi porady medycznej. Nie zastępuje diagnozy, leczenia ani indywidualnej opieki medycznej.

