Wetenschappers keerden Parkinsonachtige bewegingsproblemen bij muizen om door hersencellen te herprogrammeren
Evidence review & editorial synthesis
Stel je voor dat je met de ziekte van Parkinson leeft en geleidelijk de controle verliest over bewegingen die ooit moeiteloos gingen. Opstaan uit een stoel wordt moeilijk. Lopen vergt meer concentratie. Zelfs een beweging beginnen kan als een enorme uitdaging voelen.
Stel je nu een behandeling voor die kan helpen deze bewegingen te herstellen, niet door de afgestorven hersencellen te vervangen, maar door overlevende neuronen op een andere manier te laten communiceren.
Wetenschappers hebben een buitengewone eerste stap in de richting van die mogelijkheid gezet.
In een studie die in augustus 2026 werd gepubliceerd in npj Parkinson's Disease, hebben onderzoekers van de Medische Universiteit van Wenen specifieke hersencellen genetisch geherprogrammeerd bij muizen met een Parkinsonachtige dopamine-uitputting. De ingreep verbeterde hun motorische prestaties aanzienlijk, hoewel de verloren dopamineproducerende neuronen niet werden vervangen.
De ontdekking roept een fascinerende mogelijkheid op: misschien kunnen sommige invaliderende gevolgen van de ziekte van Parkinson uiteindelijk worden teruggedraaid door de communicatie tussen overlevende hersennetwerken te herstellen.
Parkinson verstoort meer dan alleen dopamine
De ziekte van Parkinson beschadigt geleidelijk neuronen die dopamine produceren, een neurotransmitter die essentieel is voor de normale werking van hersencircuits die beweging aansturen.
Wanneer dopamineproducerende cellen verdwijnen, raakt de balans verstoord tussen de circuits die beweging bevorderen en de circuits die deze afremmen.
Dit kan leiden tot enkele van de bekendste symptomen van Parkinson: trage bewegingen, stijfheid, moeite met het beginnen van handelingen en beperkte mobiliteit.
Voor iemand met de ziekte kunnen de gevolgen veel verder gaan dan een zichtbare tremor. Een kamer doorlopen, opstaan uit een stoel, omdraaien of dagelijkse bezigheden uitvoeren kan steeds moeilijker worden.
Huidige behandelingen kunnen aanzienlijke verlichting bieden. Levodopa helpt het dopaminetekort te compenseren, terwijl diepe hersenstimulatie bepaalde symptomen kan verbeteren door abnormale activiteit in hersencircuits te veranderen.
Deze behandelingen herstellen echter doorgaans niet de neuronen die door de ziekte zijn vernietigd, en na verloop van tijd kunnen de symptomen moeilijker te beheersen worden.
De onderzoekers uit Wenen stelden een andere vraag.
Wat als een beschadigd bewegingsnetwerk beter zou kunnen functioneren zonder eerst de ontbrekende dopamineproducerende cellen te vervangen?
Wetenschappers veranderden de signalen die hersencellen afgeven
Het team richtte zich op een groep neuronen in een gebied dat de substantia nigra pars reticulata heet, een belangrijke uitvoerstructuur binnen het bewegingsnetwerk van de hersenen.
Deze neuronen geven normaal gesproken GABA af, een chemische boodschapper die de activiteit van hun doelcellen doorgaans afremt.
Wanneer er te weinig dopamine is, kan de remmende signalering via deze circuits buitensporig sterk worden, waardoor de activiteit wordt onderdrukt die nodig is voor normale beweging.
In plaats van die neuronen te verwijderen of de ontbrekende dopaminecellen te vervangen, veranderden de onderzoekers welke stoffen de overlevende remmende neuronen konden afgeven.
Met een genetische methode brachten ze een eiwit genaamd VGLUT2 tot expressie. Dat helpt de exciterende neurotransmitter glutamaat in blaasjes te verpakken, zodat deze bij zenuwuiteinden kan worden afgegeven.
Opmerkelijk genoeg konden de aangepaste neuronen naast hun gebruikelijke GABA ook glutamaat afgeven.
De onderzoekers bevestigden dat het extra glutamaat receptoren kon activeren op neuronen verderop in de thalamus, een hersengebied dat betrokken is bij het doorgeven van informatie aan de motorische schors.
Met andere woorden: de wetenschappers veranderden de chemische taal van bestaande hersencellen.
In plaats van uitsluitend remmende signalen af te geven, konden de aangepaste neuronen hun doelcellen ook een activerend signaal geven.
Dit was niet slechts een theoretische verandering. Vervolgens testten de onderzoekers of de gewijzigde signalering de beweging kon verbeteren.
Het opmerkelijke resultaat: bewegingsproblemen werden omgekeerd
De wetenschappers gebruikten een muismodel waarbij de dopamineproducerende banen aan één kant van de hersenen waren beschadigd.
Hierdoor ontstaat een onbalans die kenmerkende Parkinsonachtige bewegingsafwijkingen veroorzaakt.
Toen de onderzoekers de afgifte van glutamaat door de doelgerichte remmende neuronen op gang brachten, verbeterden de motorische prestaties aanzienlijk.
De genetisch aangepaste dieren waren mobieler en vertoonden minder van het abnormale, eenzijdige bewegingsgedrag dat met dopamine-uitputting samenhangt.
Het belangrijkste is dat dit gebeurde zonder de verloren dopamineproducerende neuronen te vervangen.
De onderzoekers hadden de werking van het resterende circuit voldoende veranderd om het gedrag van de dieren te verbeteren.
Dat onderscheid maakt het resultaat bijzonder interessant.
Veel experimentele behandelingen voor Parkinson richten zich op het beschermen van kwetsbare dopaminecellen, het vervangen ervan via celtransplantatie of het vinden van betere manieren om hun afnemende dopamineproductie te compenseren.
Dit onderzoek laat een andere mogelijkheid zien: beweging herstellen door de communicatiepatronen te veranderen van neuronen die de ziekteschade hebben overleefd.
Het is niet nieuw dat neuronen meerdere neurotransmitters kunnen afgeven. Wat deze studie bijzonder maakt, is dat de onderzoekers doelbewust extra glutamaatafgifte stimuleerden in een specifieke remmende uitvoerbaan van de basale ganglia, waarna Parkinsonachtige motorische problemen afnamen.
Dit is een belangrijke proof of concept voor het functioneel herprogrammeren van neuronen.
Zouden mensen met Parkinson ooit hun verloren bewegingsvermogen kunnen terugkrijgen?
De mogelijke gevolgen voor mensen zijn veelbelovend.
Stel je een oudere voor bij wie de symptomen van Parkinson het lopen traag, moeilijk en onzeker hebben gemaakt. Bewegen beginnen kost moeite en voor alledaagse activiteiten is steeds vaker hulp nodig.
Een toekomstige behandeling die abnormale signalering in bewegingscircuits kan corrigeren, zou die persoon mogelijk helpen makkelijker bewegingen te beginnen, vloeiender te lopen en een deel van de zelfstandigheid terug te winnen die Parkinson heeft weggenomen.
Voor iemand die moeite heeft met dagelijkse mobiliteit kan zelfs een gedeeltelijke verbetering het leven ingrijpend veranderen.
Dat zou niet noodzakelijk betekenen dat de onderliggende ziekte wordt genezen. Een behandeling zou de beweging kunnen verbeteren terwijl het neurodegeneratieve proces doorgaat.
Toch kan betekenisvol functioneel herstel grote voordelen opleveren, vooral als een dergelijke aanpak uiteindelijk bestaande medicatie, revalidatie of gevestigde vormen van neuromodulatie aanvult.
Er is ook een bredere wetenschappelijke implicatie.
De studie suggereert dat circuits in het volwassen brein mogelijk flexibeler blijven dan hun beschadigde toestand aanvankelijk doet vermoeden. Zelfs nadat een belangrijke groep neuronen verloren is gegaan, kunnen overlevende netwerken wellicht compenseren wanneer hun communicatie op de juiste manier wordt aangepast.
Deze mogelijkheid wordt ondersteund door ander experimenteel onderzoek waaruit blijkt dat gerichte veranderingen in bewegingscircuits het motorische gedrag in diermodellen van parkinsonisme kunnen verbeteren.
De grote uitdaging is nu om dergelijke ingrepen op circuitniveau om te zetten in veilige, nauwkeurig gerichte behandelingen voor mensen.
De Weense studie betrof een experimenteel muismodel en geen patiënten met progressieve Parkinson. De studie herstelde geen dopamineproducerende neuronen, stelde de veiligheid op lange termijn niet vast en toonde niet aan dat de behandeling bij mensen werkt. Ook de gevolgen van een blijvende verandering in de afgifte van neurotransmitters moeten zorgvuldig worden onderzocht. Er is geen betrouwbare termijn voor klinisch gebruik.
Toch is deze prestatie betekenisvol.
De wetenschappers identificeerden niet alleen nog een molecuul dat met Parkinson in verband wordt gebracht. Ze veranderden de werking van een overlevend hersencircuit en zagen een aanzienlijk herstel van beweging in een experimenteel model.
De hoop die uit dit onderzoek voortkomt, is dat sommige bewegingsbeperkingen door Parkinson uiteindelijk omkeerbaarder blijken dan eerder werd aangenomen.
En voor mensen die dromen van vrijer lopen, met meer vertrouwen bewegen of hun dagelijkse zelfstandigheid terugwinnen, is die mogelijkheid het onderzoeken waard.
Wetenschappelijke referenties en verder lezen
- Kernstudie: “Glutamate co-release from inhibitory nigral neurons reverses motor deficits in a Parkinson's disease mouse model.” (Garcia Moreno SI, Gashi L, Lukenic M, Gilbert C, Khom S, Steinkellner T. npj Parkinson's Disease. Gepubliceerd op 3 augustus 2026. DOI: 10.1038/s41531-026-01508-3. PMID: 43058147.)
- Onderzoeksinstelling: “New therapeutic approach alleviates Parkinson's symptoms in a mouse model.” (Medische Universiteit van Wenen. 5 augustus 2026.)
- Wetenschappelijke achtergrond: “Alterations in neurotransmitter co-release in Parkinson's Disease.” (Peer-reviewed overzicht van mechanismen voor het gelijktijdig afgeven van neurotransmitters en neurale circuits die verband houden met Parkinson.)
- Gerelateerd experimenteel bewijs: “Targeted activation of midbrain neurons restores locomotor function in mouse models of parkinsonism.” (Nature Communications. 2022. Preklinisch experimenteel onderzoek.)
- Gerelateerde modulatie van hersencircuits: “A Toolkit for Targeted Neuromodulation of Striatal Direct Pathway Neurons Rescues Parkinsonian Motor Deficits in Mice.” (Advanced Science. 2026. Experimenteel onderzoek.)
Disclaimer: Dit artikel is uitsluitend bedoeld ter informatie en vormt geen medisch advies. Het is geen vervanging voor diagnose, behandeling of individueel afgestemde medische zorg.

